GRUP 3: ENGELSİZ BİRİMLERİN YASAL ÇERÇEVESİ VE ÜNİVERSİTE İÇİNDEKİ                                  ORGANİZASYON

Grup çalışmasının amacı; halen yürürlükte olan yönetmeliğin gözden geçirilmesi ve engelsiz birimlerinin örgütlenmesini daha fazla desteklemek amacıyla yapılabilecekler konusunda görüş oluşturulması ve engelsiz birimlerinin üniversite yönetimi içindeki organizasyon şeması konusunda standart bir uygulama belirlemektir.

Amaç

İlgili yönetmeliğe göre halen birimlerini kurmamış üniversitelerin temsilcilerine “engelsiz birimi”nin kurumu, personel yapısı, görev alanları ve sınırları ve birim çalışmalarının izlenmesi konusunda bilgilendirme

Katılımcılar

26 üniversite ile Özürlüler İdaresi Başkanlığı, İstanbul Barosu ve Yüksek Öğretim Kurulu’ndan olmak üzere toplam 34 kişi katıldı.

1.Ağrı İbrahim Çeçen, 2.Aksaray, 3.Anadolu, 4.Ankara, 5.Mardin Artuklu, 6.Beykent, 7.Bingöl, 8.Boğaziçi, 9.Çanakkale 18 Mart, 10.Dicle, 11.Ege, 12.Erzincan,  13.Gaziantep, 14.Hacettepe, 15.S. Demirel, 16.İstanbul, 17.K.Maraş Sütçü İmam, 18.Kırıkkale,  19.Maltepe, 20.Marmara, 21.Mersin, 22.Nevşehir, 23.Okan, 24.Uludağ, 25.Uşak, 26.Yıldız Teknik, 27.Özürlüler İd. Bşk.lığı, 28. İst. Barosu, 29.YÖK

Engelsiz birimlerinin kurulması ve yürütülmesi için konuşulan başlıklar

1.       Yönetmelik varlığı

·         Yüksek Öğretim Kurulu temsilcisi ilgili yönetmelik konusunda bilgi verdi. Üniversite temsilcileri yönetmelik hakkında bilgi sahibi oldu. Yönetmeliğe ilişkin eleştiriler dile getirildi.

2.       Üniversite içinde örgütlenme

·         Bu çalıştaya katılım için görevlendirilenler başta olmak üzere gönüllü kişiler tarafından üniversite yönetimlerine birimin kurulması için yasal zorunluluk hatırlatılacak ve kurulum için bir öneri hazırlanacak. Öneride birim amacı, görev alanları tanımlanarak, rektörlük makamından Sağlık, Kültür, Spor Daire başkanlığı bünyesinde kurulması için onay alınması gerektiği konuşuldu.

·         Birim adı belirlenirken engelli olma durumuna vurgu yapılmayı ve başvuran öğrenciler için bir ayrımcılığa neden olmayı önlemek amacıyla “ENGELSİZ” kavramının kullanılmasının önemi belirtildi ve benimsendi.

·         Birimin öğrencilerin daha sıklıkla geldikleri yer olması nedeniyle Sağlık Kültür Spor Daire Başkanlığı (Mediko) binası içinde oluşturulması benimsendi. Ancak birim odasının öğrencilerin kolay erişebildiği diğer birimler (kütüphane, öğrenci işleri, öğrenci toplulukları vb.) içinde de oluşturulabileceği belirtildi.  Birimin bir odası, telefon ve bilgisayar gibi bazı donanımlara sahip olması gerektiği belirtildi.

·         Birimin uygun içerikle web sayfası oluşturması-güncellenmesi ve çalışmalarını düzenli olarak burada duyurması benimsendi.

3.       Birimin personel yapısı

·         Birimini kuran üniversiteler tarafından birimde tek veya çok kişinin çalışması ile ilgili deneyimler aktarıldı. Çok kişi çalışmanın birim işlevlerini yürütmede avantajı olduğu gibi grup içinde yaşanan sorunların aksamalara da neden olduğu ifade edildi. Birimini yeni kuracak üniversitelerin kendi idari ve personel yapısına uygun olarak görevlendirilecek kişileri benimseyeceği görüşü benimsendi.

·         Üniversiteler tarafından görevlendirilen kişilerin farklı disiplinlerden olması nedeniyle birim koordinatörlüğü için bir meslek grubu tanımlanmadı. Gerek idari gerekse akademik görevlendirmelerde gönüllü olma ve çalıştaylarda konuşulan engelliliğe bakış açısının benimsenmesi gerekliliği benimsendi. Ayrıca birim çalışmalarına katkı sağlamak için mutlaka görevlendirme gerekmediği konuşuldu.

·         Olanak varsa birimlerle tam zamanlı çalışan personel olması gerektiği konuşuldu.

4.       Birimin görevleri

·         Birimin görevlerinin yasal çerçeve ile belirlendiği ancak bazı başlıkların da mutlaka dikkate alınması gerektiği belirtildi. Görev alanları olarak dört farklı alan üzerinde bilgi verildi.

                                                               i.      Kayıt öncesi aşama

o     Üniversitenin seçme sınavına girecek engelli öğrenciler için hangi olanaklara sahip olduğu ile ilgili bilgi derlemesi ve duyurması (liselere tanıtım, broşür dağıtımı, kitle iletişim araçlarının kullanımı vb.)

                                                             ii.      Kayıt sırası

o      Kayıt masalarında birimin tanıtılması (broşürler, CD, afişler vb.)

o      Birime engelli-engelsiz tüm öğrencilerin katılımının öneminin vurgulanması ve katılımın teşvik edilmesi

o      Genel kayıtlar sırasında engellilik durumunun tespiti. Engellilik durumu öğrencinin beyanına dayanır. Engellik fiziksel, mental, kronik hastalıklar olmak üzere tüm fonksiyon kayıplarından kaynaklanan sosyal yaşama entegre olmada dezavantajları içerir. Bu nedenle öğrencinin engelli olduğuna ilişkin bir beyanı varsa doğrulama istenmez. Özürlülük oranı bu konuda söz konusu değildir. Ancak gerekli olan yasal haklardan (muhafiyet, yardımcı cihazdan yararlanma gibi) yararlanmada gerekli ise özürlü raporu istenir. 

                                                            iii.      Öğrenim yaşantısı içinde

o     Engelli öğrencilerin birime başvurusunda gönüllülüğün esas olduğunu bilinmeli. Engelli öğrencilerin birime başvuruları konusunda zorlama yapılamaz.

o      Kampus fiziksel olanaklarının ve sorunlarının saptanması

o      Öğrenci talebi olmaksızın fizik koşulların iyileştirilmesi ile ilgili olarak gerekli idari birimler ile işbirliği

o      Öğrenme kaynaklarının saptanması ve gereksinimlerin karşılanması (görme engelli bireyler için bilgisayar tabanlı öğrenim kaynakları, Braille basılı kaynaklar, ses kaset veya CDleri vb.)

o      Sınav uygulamaları için öğretim üyelerini bilgilendirme ve asistan verilmesi veya süre uzatımı konusunda gerekli girişimlerde bulunma

o      Üniversite eğitim-öğretim yönetmeliklerinin gözden geçirilmesi ve engelli öğrencilere uygun hale getirilmesi için çalışmalar yürütme

o      Barınma olanaklarının gözden geçirilmesi, iyileştirme çalışmaları için ilgili birimlerle (yapı işleri vb.) işbirliği oluşturma

o      Gerekli olan engelli öğrencilerin destek alması için psikolojik rehberlik danışmanlık birimlerine yönlendirilmesi

o      Öğretim üyeleri başta olmak üzere engelleri olamayan bireylerin odakta olduğu “farkındalık eğitimlerinin” planlanması ve yürütülmesi

o      Engelli öğrencilerin burs olanaklarından yararlanmaları için ilgili birimlere yönlendirilmesi

o      Yönetimlere engellilik ve ilgili hizmetler konusunda danışmanlık verme

o      Sosyal ve kültürel faaliyetlerin düzenlenmesinde engelli bireylerin entegrasyonunun göz önünde bulundurulması için çalışmalar

                                                           iv.      Mezuniyet sonrası

o      Kariyer planlama ve staj olanakları konusunda engelli öğrenciye rehberlik

                                                             v.      İdari işler

o      Birimin iletişim bilgileri tüm öğrenci ve çalışanlara duyurulmalı ve gelen başvurulara hızlı biçimde yanıt verilmelidir.

o      Birim tüm çalışmalarını kayıt altına almalıdır. Görüşmeleri mahremiyete özen göstererek yürütmeli ve öğrencilere gerektiğinde ulaşılmak üzere iletişim bilgilerini listelemelidir.

o      Birim çalışmaları ile ilgili her altı ayda bir rapor hazırlamalı ve üst yönetime sunmalıdır.

Birimlerin isimleri öğrenciye hizmeti çağrıştırmasına rağmen aynı kampüste yaşamını sürdüren engelli personelin gereksinim duyduğu hizmetleri de yürütebilir. Bunların yanı sıra birimler tarafından YAPILAMAMASI GEREKEN işler de grup içinde konuşuldu.

·         Personel yapısı multidisipliner yapıda olsa bile psikolojik destek, fizik tedavi vb. gibi engellerine yönelik tanı ve tedavi düzenlemez ve vermez.

·         Birim engeli öğrencilere burs vermez, öğrenciye maddi destek sağlamaz

·         Öğrencinin kullandığı ilgili yardımcı cihazları (tekerlekli sandalye, işitme cihazı gibi) temin etmez ancak bunları alabilmesi için öğrenciyi yönlendirir

·         Mimari sorunların giderilmesi başta olmak üzere fizik koşulların giderilmesinde koordinasyon görevi vardır, doğrudan asansör, rampa vb. iyileştirmeleri yapmaz

·         Kendi bütçesi yoktur, doğrudan harcamaz yapmaz. Ancak üniversitelerin bütçe planlamaları sırasında yapılacak düzenlemeler için ilgili daire (yapı işleri, kütüphane, öğrenci işleri vb) başkanlıkları bütçelerinde bir kalem olarak yer alabilir.

·         Özellikle engellilik ve engelli öğrencilere yönelik konser, etkinlik düzenlemez, ancak düzenlenecek olan etkinlikler için danışmanlık verir ve engelli-engelsiz tüm kesimlerin kaynaşmasını gözetir.

·         Engelli öğrencilerle ilgili görüşmeler ve bilgiler ikinci şahıslarca paylaşılamaz.  Mahremiyet konusuna özel bir önem gösterilmelidir.

5.       Birimin işbirliği

·         Birim başta öğrenci toplulukları olmak üzere üniversite bünyesindeki tüm birimlerle işbirliği içinde çalışır.

·         Üniversite dışından kurum ve kuruluşlarla      “engellilikte sosyal bakış açısı” başta olmak üzere engelli-engelsiz kesimleri entegre etme ön koşulu ile işbirliği kurabilir. Kurulacak işbirliklerinde sonucun/etkinin üniversiteye olumlu olarak dönmesi gözetilir. Siyasi-dini öncelikleri olan kurum ve kuruluşlarla işbirliği önerilmez.

·         Özellikle özel kuruluşların “sosyal sorumluluk projesi” uygulamalarında üniversite ile işbirliği kurmada üniversitenin adının kullanılması ve engelli öğrencilerin ayrımcılığa uğrama ihtimalleri söz önünde bulundurulmalı ve teklifler eleştirel olarak değerlendirilmelidir.