KABARTMA YAZI (BRAILLE)

Görme engellilerin kullandığı kabartma yazı 1829 yılında Fransız görme engelli Louis Braille tarafından bulunmuştur.

Kabartma yazı altı noktanın çeşitli kombinasyonlarla bir araya getirilmesi yoluyla oluşturulur. Buna göre ikili kolonlar halinde duran alt alta dizilmiş üçer nokta altı noktanın bir arada ifade edildiği bir semboldür.

Solda alt alta duran noktalar yukardan aşağıya doğru ‘1’ , ‘2’ ,’3’ yanındaki noktalarda yine aynı şekilde ‘4’, ‘5’ ve ‘6’ olarak adlandırılır.

 (Teknik nedenden grafiği tam eklenilmemiş)

Buna göre 1. nokta ‘A’ harfini simgelerken sadece 2. nokta ise virgülü ifade eder. 1 ve 2 kombinasyonu ‘B’ harfini  1 ve 4 ‘C’ harfini , 1 ve 6 ‘Ç’ harfini , 1 4 5 ‘D’ harfini, .... 1 3 5 ve  6 ise ‘Z’ harfini simgeler .

Bu alfabede sayıların ayrıca bir sembolleri yoktur . Sayılar yazılacağı zaman harflerin önünde rakam işareti (3 4 5 6)   kullanılır. Rakam işaretinden sonra A (1) 1 rakamını sembolize eder, aynı şekilde rakam işaretinden sonra B (1 2) 2 rakamını ve i j (2 4 – 2 4 5) 90 simgeler.

Bu yazı çok yer kapladığından  ve yazıyı elle yazmak ya da okumak uzun zaman aldığından kısaltmalar kullanılmaktadır .

Çeşitli kısaltmalar vardır.

Bir harfli kısaltmalar: Alfabedeki bir harf bir kelimeyi kısaltır, a (1) aynı, b (1 2) büyük, c (1 4) can gibi.

İki harfli kısaltmalar: Bazı kelimelerin bir ve üçüncü harfi o kelimeyi kısaltır, bl (1 2– 1 2 3) bilgi , bt (1 2 – 2 3 4 5) bütün gibi,

Hece kısaltmaları: Alfabede olmayan semboller heceleri kısaltır. 2 4 5 6 ‘de’ hecesini, 4 5 6 ‘be’ hecesini, 2 3 5 ‘ba’ hecesini kısaltmaktadır.

Kelime kökü kısaltmaları: 5. noktadan sonra kelimenin baş harfi yazılarak kelimenin kökü kısaltılır. 5 + i (2 4) ‘incele’, 5+f (1 2 4) ‘faydalan’, 5+y (1 3 4 5 6) ‘yürü’ gibi .

Kabartma yazıyı yazmanın farklı yolları vardır . Yazıyı bilgisayarda ‘Word’ programında yazıp daha sonra kabartma yazıcıdan çıktı alınabilir,  özel bir daktiloyla yazılabilir , yada elle tablet aracılığıyla yazılabilir.

Ancak yazı tabletle yazılırken harflerin simetriği yazılır yani yazarken ikili kolonlardan sağda bulunanı yukardan aşağı 1 2 3 ken soldaki üçlü 4 5 6 dır. Tabletle yazarken bir diye farklılık da satırın sağ tarafından soluna doğru yazılır . Bütün bunlar anlayabileceğiniz gibi kağıdı okurken ters çevirmek zorunda oluşumuzdan kaynaklanmaktadır.

Bu yazıyı okurken sembollere , harflere tek tek dokunmak zorunda olduğumuz için tarama biçiminde okuma yapılamaz. Yani uzun bir metinde sadece belli bir bilgi arıyorsak hızlıca her şeyi okumadan metini tarayıp istenilen bilgi bulunduğunda ayrıntılı olarak okumak mürekkep baskılı yazıları okurken mümkündür ancak bu okuma biçimi kabartma yazıyla mümkün değildir.

                                                                                                       www.eot.metu.edu.tr